Lai Ral Doh Ahcun Ka Zang Hmanhin Ka Hnuk Hna Seh Tel(Kal) Bak Hlah

Lai Rol Doh Ahcun Ka Zang Hmanhin Ka Hnuk Hna Seh Tel(Kal) Bak Hlah

Mar nih Thang Hliang le Than Cham an i rawih hna hnu ahhin Laimi cu an thin a hung i hranpak in Mar cu an va chim lengmang hna. Cu tikah cun Mar pawl cu an thin a hung ngaingai ve i Laimi cu chim le Doh an duh ve hna. Asinain Halkha le Thlanrawn ngaingai kha an chim ngam hna lo i Tio kap i a ummi Bungkhua tu AD 1858 kum ah an rak chim hna.

Bungkhua khua an rak chim ahhin (Hnulei samto) pawl lawng si loin Fanai phun (Hmailei samtom Laimi) zawng an rak i tel ve. Fanai phun pawl hi kum 1780 hrawngah Lairam in Marram ah a kal mi an si i, Khuanglung le Aithur khua hrawngah cun an rak um. Thang Hliang nih Khuanglung le Aithur hrawng an rak chim le an rak thah hna ahhin Fanai pawl zong cu an rak thah chih sual tawn hna caah an thin a hung i, Bungkhua chim ahcun an rak i thawh venak cu a si.

Bungkhua a rak chimtu pawl hi khuakhat lawng an si lo i, Khuanglung le Aithur hrawng khua vialte khi an rak i sawm i, Aithur bawi Dar Ching Vung nih a rak hruai hna. Bungkhua nih cun Mar nih chim an kan timh ti thawngpang an rak i theih chung cang caah Nu le ngahchia vialte cu khua chingchan ah an rak kalter hna i, cu tikah an hawi khua chingchan ah mi an va sawm hna; Thangzang le Sopum le Tlangpi tiangin an va sawm manh hna.

Dar Ching Vung le a hawi le pawl nih cun Bungkhua cu an hun kulh i, Naichailo Aithur vaal; Naichailo Fanai tlangval,” tiah an min an i chaal i, an hun nam hna tikah cun Bungkhua mi hna cu a hohmanh khua lakah an rak um ti hna lo. Mar pawl nih cun an dihlakin Kiam chungah an lut dih rua tiah an ruah i inn vialte an duah dih i, vok le ar an tlaih hna, inn kipah zupu an kawl i, cuticun zu an dah sa an thah i an i nuam. Kan tei hna an ti i saupi an caam i an i nuam.

Laimi pawl ( Bungkhua mi le an pawngkam khuami hna) cu khua kip cu an hun i sawm hna i rianrang in an ra ve. Laimi Lairal hna cu phu hnih in an i tthen i, phukhat cu lamhleng in khuataw lei ah an zuang i Tiova kap Leisei chuak le Khualtuva chuak in an rak bawh hna. A dang phukhat nih cun khualu lei in an hun chuah hnawh hna i, an ral pawl cu hitihin an ti hna: Kha e, Kha e,Kal lai u ci law! Nan zang van ttha, pakhat hmanh kan taan lo tiang kan lu kan i cik lai fawh hi e; Thlantlangpi 500 kan ra cang e; Rak Um ko u law; tiah ralthla an hung au.

Thlantlangpi 500 kan ra lio ti an theih tikah cun Mar pawl cu an ttih i an zam. Cu tikah cun Laimi pawl nih cun an hnuin an hun dawi hna i, leisen chuak cu an vung phan. Phukhat pawl nih cun lamhruangin an rak bawh hna i an hun kah hna. “ E Law, an kan bawh ttung” tiah an hnu leiah cun an hungkir i a dawitu hna nih cun an hun phak ve hna i an hun kah ve hna.  A chim awk an hngal ti lo i Khualtuva chuak leiah cun an hun i mer i Khualtuva in a rak bawhtu hna nih cun an hun kah ve hna. Cu ti cun kaa thumin an kah tonh hna i an dihlakin hnahcang samin an sam hna.

Mar pawl cu an rihning loin Laimi nih cun an rak teituk hna caah “ Lai Ral Tuk Ahcun Ka Zang Zongin Ka Hnuk Hnasehlaw Tel Hlah” tiah phungthluk bia ah an i ngeih lan.

Note: Laimi Phun Thawhkehnak Tuan Bia (Chawn Kio) Chung I Lakmi a si.

Copy: Job Lian Cin Thawng.

A reltu nan dih lak cungah kai lawm.